İran Siyasi İstikrar İndeksi

İran siyasi sisteminin temel meşruiyet normları; Anayasada tanımlanan devletin türü ve İran İslam Cumhuriyeti’nin nitelikleridir. Bu nitelikler Anayasanın ve giriş bölümünde yer alan düsturların değişmez ilkeleridir. Bu ilkelerin değiştirilmeleri ya da değişim girişimleri temel meşruiyet normlarının ihlali demektir. Bu ihlaller temel ve tali değişkenler olarak iki başlık altında özetlenir. Temel meşruiyet normlarının tanımlanmasında Anayasa metni, Anayasa Koruyucu Konseyinin (Şura-i Nigehban) kararları yoksa yerleşmiş uygulamalar esas alınır.

Temel yönetim normlarının kararlılığı; Anayasada, Hubregan Meclis iç tüzüğünde, bakanlıkların kuruluş ve işleyişleri hakkında kanun ya da kanunlarda, kamu idarelerini kuran ve yetkilendiren kuruluş-işleyiş-yetki kanunlarında ve diğer mevzuatta tanımlanmış olan hukuki düzen ve uygulama düzenliliğinin muhafazasıdır. Buna göre İran’da Siyasi İstikrar ölçümü faydası:

"İran'da Siyasi İstikrar" Ölçümü Ne İşe Yarar?

Hedef

İran’da siyasi istikrarı, hükümetlerin siyasi performanslarını, hükümet ya da onu teşkil eden siyasi parti-aktörlerin siyasi desteklerini; ölçmeyi, değerlendirmeyi, karşılaştırmayı, grafik haline getirmeyi hedefler. Bu şekilde; İran’da siyasi istikrarın piyasalar bakımından matematik kıstas haline getirilerek izlenmesini temin etmek, ölçümlerin aynı zamanda “değerlendirme alanı” haline getirilmesini sağlamak, yatırım platformlarında kullanım amacına nazaran öncü ölçüt-gösterge haline gelebilmektir. Uzun dönem yatırım analizleri, esasen, siyasi istikrar analizlerinin türevidir.

Halen küresel ölçekte siyasi istikrar ölçümleri belli merkezler tekelindedir. Ekonomik hatta teknik yönlü siyasi kararlaştırmalarda esas teşkil eden siyasi istikrar ölçümlerinde tekelin kırılması, yerel ölçümlerin öncelik ve üstünlüğünün serimlenmesi gerekir.

Fark

İndekslerin küresel ölçekte hazırlanan benzerlerinden farkı başlıca dört husustadır: İlki; “meşruiyet-demokrasi” esaslılık, “karar üretimi-etkinlik” olarak desteklenerek eksenleştirilmiştir. İkincisi; “ifade-katılım-şeffaflık” ağırlıklı olan izleklerle “uyuşum-yerindelik” ağırlıklı yaklaşım dengelenmiştir. Üçüncüsü; terör eylemlerinin etkisini kontrol edilebilir kılmasıdır. Dördüncüsü; sıfır-bir(0–1)’e dayalı gerçekleşmelerle sınırlı ve geçmişe dönük değil, “ihtimal, muhtemel, ciddi, kati” ayrımlı gerçekleşmekte olan siyasi vakıa serilerine dayalıdır. Buna rağmen sonradan-gecikmeli yayımlanan yurt dışı çalışmaların ortalamasını, günlük-güncel olarak başarıyla yansıtabilmektedir.

Kapsam

İstikrar analizlerinin alt yapısında temel olarak üç ayrı çalışma alanı paralel biçimde yürütülmelidir: Siyasi İstikrar, Siyasi Destek ve Siyasi Performans. İlk olarak Siyasi İstikrar İndeksi (Sİİ) hazırlanmış ve yayımlanmış olmalıdır. Siyasi Destek ve Performans analizleri, anket ve etki analizlerini içerecek biçimde uzun süreli ve kapsamlı ölçüde tüketilmiş istikrar analizlerinin üstüne bina edilirler. Yatırım platformlarının tamamen, siyasi karar mekanizmaları ve karar destek platformlarının (düşünce kuruluşu-strateji geliştirme birim v.b.) büyük ölçüde ihtiyaç duydukları alt yapı, güvenilir-düzenli istikrar analizlerinin tüketilmiş olmasıyla mümkündür.

Siyasi İstikrar İndeksinde; iktidar alt yapısı, meşruiyeti ile el değiştirme usul ve esaslarına bağlılık ve bunların sağlamlıkları ilk plandadır. Kurumlar arası uyum, hükümet ve idari makamların siyasi istikrarları, siyasa uygulamalarının istikrarı ve benimsenme düzeyleri, yurt içi ve yurt dışı güvenlik-şiddet olaylarının siyasi istikrara etkileri, yurt dışı ve yurt içi ekonomik gelişmelerin direkt ve dolaylı siyasi istikrar etkileri ölçümler içerisindedir.

Fayda

İzleme ve değerlendirme kolaylığı: Her gün tüm siyasi gelişmeleri ve yorumlayanları izleyerek kestirimde bulunma güçlüğü açıktır. Siyasi İstikrar İndeksi bu hususta yardımcıdır. Hedef, birey ya da kurumu tamamen ikame etme değildir. Ölçme, karşılaştırma ve önceden açıklanmış esaslarda “siyasi eder” tayininin sağlayacağı açık üstünlük ortadadır. Birliktelik bir dönem sonra gündeme dair gelişmeleri izleme ve değerlendirme bakımından verimliliği artırmakta, algı ve değerlendirmelerde mesleki manada avantajları tetiklemektedir.

Sahicileştirme: Siyasi gelişmelerin izlenmesi-değerlendirilmesi bakımından gerek izleyen gerekse izlenen aktör bakımından uzun dönemde her unsur esasına kavuşmaktadır. Kısa dönemdeyse sahicilikten uzak eşiğe girilebilmektedir. Sİİ bu hususta ölçme-değerlendirme kolaylıkları sağlamaktadır. Dikkat çekme: Kamuoyunun ilgi-yönelim baskısı ciddi bazı gelişmeleri izleme ve değerlendirmede eksikliklere yol açabilmektedir. Resmi belgelere yansımış ya da açık erişimde sıkıntı olmayan hususta dahi siyasi eder bakımından eksiklik yaratabilmektedir. Sİİ, model yapısı itibariyle bu hususlara doğru ağırlığı kazandırmaktadır.

Manipülatif husus: Kimi dönem ağır ambargo ya da ticari kısıt altına alındığı iddia edilen İran’da en ileri teknolojik gelişmelerin varlığı aynı zamanda ispatlanmaya çalışılabilmektedir. Bu ve benzeri haberler modelin filtrelerine kolaylıkla takılmaktadır. Olumlu-olumsuz haber içeriklerinin yanlı-ideolojik yayım yoluyla süreklilik kazandırıldığı medya yapıları malumdur.

Güçlülük ve objektiflik: Uluslararası ya da özgün bahislere saplanarak gündemi yitirmeme, duyarsızlaşmama, algının ihtiyacı olan yaygınlığı kaybetmeme hususlarında güç kazanımı şarttır. Medya ise giderek ağır biçimde siyasi mücadelenin taraf ya da konusu haline gelmektedir. Bu derece ayrımlanmış bir eksenleşmede karşılıklılığa dayalı test yoluyla dahi sahici siyasi unsuru bulmak zordur. Siyasi istikrar analizleri tüm bu hususta güvenilir platform teşkil etmektedir. Bu bakımdan niyet, birçok kesimin en az veriyle en çok ve çeşitte yaptığı İran yorumlarına bir yenisini eklemek değildir. En çok veri, en az yorum ya da yorumlamaya uygun veri setleri oluşturmak, ileride oluşacak taleplerin alt yapısını hazırlamak, geçmişe dönük izleme-değerlendirme kalıplarını güçlendirmektir.